De energietransitie in Amersfoort: netcongestie en wat je als huishouden nu al kunt doen
Stadsgesprek
Op 12 januari 2026 was ik als installateur aanwezig bij het Stadsgesprek Duurzame Energie van de gemeente Amersfoort. De avond werd afgetrapt door wethouder Jeroen Bulthuis en vond plaats in De prodentfabriek in Amersfoort. De insteek was opvallend praktisch: niet afwachten tot problemen groter worden, maar nu al met bewoners en andere betrokkenen ophalen wat er speelt en welke maatregelen logisch zijn.
Netcongestie in Amersfoort
Na de aftrap gingen we in kleine groepjes uiteen. De gemeente wilde input over meerdere onderwerpen binnen de energietransitie: van isoleren en duurzame opwek in de regio tot subsidies, samenwerking en (heel nadrukkelijk) netcongestie. In dit artikel zoom ik in op netcongestie, omdat dat onderwerp steeds vaker bepaalt wat er in de praktijk wel of niet kan — ook bij woningen in Amersfoort en omliggende plaatsen zoals Soest en Leusden.
Grafiek: aanbod (zon) vs. vraag (ochtend/avondpieken) en de mismatch
Wat is netcongestie eigenlijk?
Netcongestie klinkt alsof er “te weinig stroom” is. In de basis is het probleem echter vaker dit: het elektriciteitsnet is gemiddeld genomen ruim voldoende, maar het kan niet onbeperkt veel vermogen tegelijk verwerken op dezelfde plek en op hetzelfde moment. Het is dus vooral een timing- en piekprobleem.
Drie ontwikkelingen zorgen ervoor dat die pieken sneller ontstaan:
- Overproductie in de zomer: op zonnige middagen wekken zonnepanelen in een buurt tegelijk veel op. Als veel huishoudens tegelijk terugleveren, wordt het lokaal “druk” op het net.
- Hoge vraag in de winter: in koude perioden stijgt de vraag, vooral in de ochtend en avond. Warmtepompen dragen daar (logisch) aan bij, zeker bij minder goed geïsoleerde woningen.
- Jaar-rond extra vraag door laden: elektrisch rijden groeit. Als veel mensen rond dezelfde tijd thuiskomen en direct gaan laden, ontstaat opnieuw een piek.
De vergelijking met files helpt om het goed te begrijpen. Ons wegennet is groot genoeg om iedereen te laten rijden, maar niet als iedereen exact tegelijk de snelweg op gaat. Dan staat het vast op twee drukke momenten, terwijl dezelfde weg ’s nachts of buiten de spits prima doorstroomt. Zo werkt het ook met elektriciteit: buiten piekmomenten is er vaak ruimte genoeg, maar op de pieken knelt het.
Waarom dit in Amersfoort nu extra relevant is
Wat ik sterk vond aan het stadsgesprek, is dat Amersfoort de energietransitie breed neerzet. Niet alleen “meer opwek”, maar ook isolatie, slimmer gebruik, mobiliteit en ondersteuning van bewonersinitiatieven. Dat past bij een gemeente die vooruit wil lopen en niet te afwachtend is.
En die urgentie is er ook. De komende jaren moeten er nog veel stappen worden gezet om verder te verduurzamen: meer woningen richting (deels) elektrisch verwarmen, meer laadpunten, meer lokale opwek, en ontwikkelingen in en rond de stad die ook netcapaciteit vragen. Als we het stroomnet op piekmomenten niet ontlasten, kan dat de uitvoering vertragen — niet omdat mensen niet willen, maar omdat het systeem lokaal tegen grenzen aanloopt.
Daarom draait netcongestie niet alleen om techniek of “grote projecten” van netbeheerders. Het gaat óók om hoe we als bewoners in Amersfoort onze vraag en teruglevering beter over de dag verdelen.
Twee sporen: wat je als huishouden nu al kunt doen
In de praktijk zijn er twee sporen waar je als particulier direct invloed op hebt:
- Spoor 1 – Gedrag en timing: pieken vermijden door bewuste keuzes in wanneer je stroom gebruikt.
- Spoor 2 – Eigen verbruik verhogen (met opslag): je eigen opgewekte energie zoveel mogelijk zelf gebruiken — en waar passend via een thuisaccu/thuisbatterij het “timingprobleem” automatiseren.
Het ene spoor is niet “beter” dan het andere. Gedrag is vaak de snelste start. Opslag wordt interessant wanneer je het structureler wilt aanpakken, of wanneer je niet alles handmatig wilt plannen.
Spoor 1: gedragsverandering en pieken vermijden
De meest laagdrempelige manier om bij te dragen aan minder netcongestie is niet minder energie gebruiken, maar anders verdelen over de dag. Een paar praktische voorbeelden die in veel huishoudens direct toepasbaar zijn:
- Laat vaatwasser of wasmachine niet standaard rond 18:00–21:00 draaien, maar later op de avond of (als het kan) overdag.
- Laad je elektrische auto niet altijd meteen bij thuiskomst op vol vermogen, maar start na de piek of gebruik een laadplanning.
- Voorkom dat grote verbruikers tegelijk aanspringen (laden + koken + warmtepomp op hoog vermogen).
- Gebruik waar mogelijk timers of slimme sturing (zonder dat je meteen je hele meterkast hoeft om te bouwen).
Dit klinkt simpel, maar het effect kan groot zijn als veel huishoudens dit doen: je haalt “spits” van het net af, waardoor er meer ruimte ontstaat voor verdere verduurzaming.
Praktische tip die je vandaag kunt toepassen: de eKlok
Tijdens het stadsgesprek kwam een hulpmiddel langs dat ik juist prettig vind omdat het heel concreet is: de eKlok. Zie het als een soort “stoplicht” voor het stroomnet (groen/oranje/rood) waarmee je op een simpele manier ziet of het een logisch moment is om grote verbruikers te gebruiken of juist even uit te stellen. De waarde zit vooral in bewustwording: netcongestie wordt ineens iets waar je in je dagindeling rekening mee kúnt houden.
Een praktische manier om te starten:
- Check de eKlok een paar dagen op vaste momenten (ochtend, einde middag, avond).
- Vergelijk dat met jouw vaste routines (laden, wassen, koken).
- Verplaats één ding naar een “groener” moment (bijvoorbeeld laden of de was).
Je hoeft hiervoor niets te installeren of aan te passen. Het is gedragsverandering met minimale drempel, en juist dat maakt het geschikt als eerste stap.
Spoor 2: eigen verbruik verhogen – en waarom opslag hier logisch wordt
Gedrag is stap één. Maar wie zonnepanelen heeft, merkt vaak snel dat er nog een tweede vraag onder ligt: hoe gebruik ik mijn eigen opgewekte energie zoveel mogelijk zelf? Dat is niet alleen interessant voor je eigen huishouden; het helpt ook bij netcongestie, omdat je minder teruglevert op momenten dat het net lokaal al vol zit.
Eigen verbruik verhogen kan deels door timing (overdag meer draaien), maar in de praktijk loop je al snel tegen iets aan: je wekt vooral op wanneer de zon schijnt, maar je gebruikt veel stroom juist in de ochtend en avond. En precies daar komt opslag om de hoek kijken.
Een thuisaccu/thuisbatterij is dan een logische vervolgstap, omdat die twee dingen tegelijk kan doen:
- Meer zelfverbruik: overdag opslaan, later gebruiken (bijvoorbeeld in de avond).
- Piekniveaus afvlakken: minder terugleveren tijdens zonnige pieken en minder afnemen tijdens drukke avonduren.
Je kunt het zien als het verschil tussen handmatig files vermijden (gedrag) en een systeem dat automatisch route en tijdstip optimaliseert (opslag + slimme aansturing). Het maakt je minder afhankelijk van “precies op tijd plannen” en draagt tegelijk bij aan een soepeler energiesysteem.
Wil je hier dieper in duiken, dan sluit dit artikel aan op de praktische kant van eigen verbruik vergroten: Hoe vergroot je je eigen verbruik met een thuisaccu?
Ook zonder zonnepanelen: slim laden en pieken vermijden
Ook zonder zonnepanelen kun je bijdragen aan minder piekdruk, vooral als je verbruik flexibel is. Denk aan het plannen van laden (bijvoorbeeld EV) buiten piekmomenten, of het verschuiven van groot verbruik naar momenten waarop er meer ruimte is op het net. In combinatie met een dynamisch contract kan dat financieel ook logisch uitpakken.Of iets in jouw situatie “werkt”, hangt af van je verbruik, je woning, je (toekomst)plannen zoals een warmtepomp, en je aansluiting. Daarom is een generieke uitspraak zelden eerlijk, het gaat om de praktische details.
Wat levert het op als we netcongestie helpen verminderen?
Netcongestie oplossen is niet één knop. Netverzwaringen, nieuwe infrastructuur en (op termijn) collectieve oplossingen spelen een rol. Maar het helpt enorm als huishoudens pieken verminderen en eigen opwek slimmer gebruiken. Dat levert in de praktijk op:
- Meer ruimte voor extra verduurzaming (warmtepompen, laadpunten, nieuwe aansluitingen) zonder dat alles vastloopt op piekmomenten.
- Gebruik van eigen stroom eigen opgewekte energie (later op de dag) zelf gebruiken
- Een stabieler systeem: minder “spits”, betere benutting van wat er al ligt.
Oftewel: het net is niet per se “te klein”, maar we moeten het slimmer gebruiken. En daar kun je als huishouden in Amersfoort vandaag al aan bijdragen.
Even sparren over jouw situatie?
Twijfel je wat in jouw woning het meest logisch is — eerst gedrag en planning, slimmer omgaan met je zonnestroom, of een stap richting een thuisbatterij? Dan is het vaak zinvol om even praktisch te overleggen. Geen standaardverhaal, maar kijken naar jouw verbruik, je plannen (zoals elektrisch rijden of een warmtepomp) en wat dat betekent in de praktijk.
Werkgebied: Amersfoort, Soest en Leusden
